Phân tích Chiếu cầu hiền

1. Mở bài:

- Giới thiệu khái quát về Ngô Thì Nhậm: là một người tài năng, có công lớn trong lịch sử dân tộc.

- Giới thiệu văn bản Chiếu cầu hiền.

2. Thân bài:

a. Mối quan hệ giữa hiền tài và thiên tử

- Người hiền tài như ngôi sao sáng trên trời: so sánh người hiền tài như vì sao tinh tú => đề cao vị trí, vai trò của người hiền tài.

Sao sáng ắt chầu về ngôi Bắc Thần: Bắc Thần (sao Bắc Đẩu) tượng trưng cho ngôi vua => người hiền ắt làm sứ giả cho thiên tử.

=> Mối quan hệ gắn bó, vai trò của người hiền đối với thiên tử trong công cuộc trị nước.

“Nếu như che mất ánh sáng, giấu đi vẻ đẹp, có tài mà không được đời dùng, thì đó không phải là ý trời sinh ra người hiền vậy.” => Mượn ý trời, xem việc người hiền tài về với thiên tử là hợp quy luật, nếu người hiền tài tự giấu mình là trái ý trời => cách nói gián tiếp, trực tiếp ngắn gọn, giàu hình ảnh => luận đề thuyết phục người đọc, đánh trúng tâm lí của kẻ sĩ – những con người luôn muốn đem sức mình cho giang sơn xã tắc.

b. Thực trạng và nhu cầu của thời đại

* Thái độ của sĩ phu Bắc Hà và tâm trạng của vua Quang Trung

- Thái độ của sĩ phu Bắc Hà:

+ “Kẻ sĩ ẩn trong ngòi khe trốn tránh việc đời”: kẻ sĩ mai danh ẩn tích uổng phí tài năng.

+ “Những bậc tinh anh trong triều đương phải kiêng dè không dám lên tiếng”: người ra làm quan thì giữ mình không dám nỏi thẳng.

+ Nhiều người có tài năng còn chưa chịu ra giúp nước

- Tâm trạng của vua Quang Trung:

+ “Nay trẫm đang lắng nghe, ngày đêm mong mỏi,...”: khắc khoải chờ người hiền ra giúp nước

+ Hàng loạt các câu hỏi (hay trẫm ít đức...? Hay đang thời đổ nát...?): thái độ khiêm tốn, chân thành nêu rõ lịch sử đã sang trang, cơ hội để người hiền tài ra giúp nước. Câu hỏi buộc người nghe phải thay đổi cách ứng xử.

* Thực trạng và nhu cầu của thời đại

- Thực trạng:

+ Triều đình chưa ổn định

+ Biên ải chưa yên

+ Dân chưa lại sức

+ Ân đức vua chưa thấm nhuần khắp nơi

=> Triều đại mới lập, nhiều nhiệm vụ, khó khăn mới.

- Nhu cầu của thời đại:

+ Hình ảnh “Một cái cột không thể đỡ nổi căn nhà lớn,...trị bình” => khẳng định vai trò to lớn của người hiền.

+ Dẫn lời Khổng Tử: “Cứ cái ấp mười nhà...của trẫm sao?” => khẳng định nước ta có nhiều nhân tài, họ cần ra giúp nước.

+ Lời tâm sự chân thành, khiêm nhường nhưng kiên quyết và đầy sức thuyết phục.

+ Quang Trung là một vị vua yêu nước, thương dân, có lòng chiêu hiền đãi sĩ.

=> Lí do hoàn toàn đều xuất phát từ quyền lợi của dân, mọi chủ trương chiến lược đều xuất phát từ khát vọng đất nước cường thịnh.

c. Đường lối cầu hiền của vua Quang Trung

- Đối tượng nhận chiếu:

+ Các bậc quan viên lớn nhỏ, thứ dân trăm họ...tài cao mưu hay dâng sớ tâu bày => Lời cầu hiền mang tính dân chủ sâu sắc.

- Mục đích: làm rạng rỡ chốn vương đình

=> Mục đích cao cả, vì đất nước, tổ quốc, dân tộc

- Đường lối tiếp nhận người hiền:

+ Tự mình dâng thư tâu bày

+ Quan văn, quan võ được phép tiến cử

+ Những người ở ẩn được phép tự tiến cử

=> Khẳng định tính dân chủ qua hình thức tự tiến cử và tiến cử

3. Kết bài:

Cảm nhận chung về giá trị của văn bản.

Luyện bài tập vận dụng tại đây!