Cấu tạo của từ

I/ Lí thuyết

1. Tiếng là đơn vị cấu tạo nên từ

Ví dụ: Đất, bàn,….

2. Từ là đơn vị có nghĩa nhỏ nhất dùng để đặt câu.

Ví dụ: Mùa xuân, sách vở,…

3. đồ phân loại từ theo cấu tạo

4. Từ ghép

a. Khái niệm

Từ ghép là từ phức tạo ra bằng cách ghép các tiếng có quan hệ về nghĩa với nhau.

Ví dụ:

- trăng + sao -> trăng sao

- hát + múa -> hát múa

- ông + bà -> ông bà

- đất + nước -> đất nước

...

b. Phân loại

* Từ ghép chính phụ

- Từ ghép chính phụ có tiếng chính và tiếng phụ bổ sung ý nghĩa cho tiếng chính.

- Tiếng chính đứng trước, tiếng phụ đứng sau.

- Có tính chất phân nghĩa -> Nghĩa của từ ghép chính phụ hẹp hơn nghĩa của tiếng chính

Ví dụ:

Hoa -> hoa huệ, hoa phong lan,..

Áo ->  áo bà ba, áo nâu,...

Sông -> sông Hồng, Sông Cửu Long,...

* Từ ghép đẳng lập

- Từ ghép đẳng lập có các tiếng bình đẳng về mặt ngữ pháp

- Không phân tiếng chính, tiếng phụ

- Có tính chất hợp nghĩa -> Nghĩa của từ ghép đẳng lập khái quát hơn nghĩa của các tiếng tạo nên nó.

Ví dụ:

- cơm + áo -> cơm áo -> áo cơm

- núi + sông -> sông núi -> núi sông

5. Từ láy

a. Khái niệm

Từ láy là những từ phức có quan hệ về mặt âm thanh với nhau.

Ví dụ: Trăng trắng, lom khom, xanh xanh, thơm tho,...

b. Phân loại

* Từ láy toàn bộ

­- Các tiếng lặp lại nhau hoàn toàn: xanh xanh, vui vui, ào ào,..

- Tiếng đứng trước hoặc phụ âm cuối biến đổi thanh điệu (để tạo sự hài hòa về mặt âm thanh): đo đỏ, tim tím, cỏn con, nhè nhẹ, bần bật, ...

*  Từ láy bộ phận

- Giữa các tiếng có sự giống nhau về phụ âm đầu: thao thức, lơ lửng, trống trải,...

- Giữa các tiếng có sự giống nhau ở vần: lao xao, lom khom, lầm rầm, loắt choắt,..

c. Giá trị của từ láy

Từ láy có giá trị gợi tả và biểu cảm.

 

II/ Phương pháp

1. Các phân định ranh giới từ (Phân định từ đơn với từ phức)

- Cách 1: Dùng thao tác chêm xen

VD: Tung cánh -> Tung đôi cánh -> 2 từ đơn

Chuồn chuồn nước -> Chuồn chuồn sống ở dưới nước -> Từ phức

- Cách 2: Xét xem trong tổ hợp ấy có yếu tố nào chuyển nghĩa hay mờ nghĩa gốc không

VD: Chim chóc, xe cộ,…

- Cách 3: Xét xem tổ hợp ấy có nằm trong thế đối lập không ,nếu có thì đấy là kết hợp củ 2 từ đơn

VD: Rủ xuống, xòe ra chứ không có Rủ lên, xòe vào -> từ phức

Chạy đi thì có chạy lại, bò ra thì có bò vào -> 2 từ đơn

2. Phân biệt từ láy với từ ghép

- Nếu các tiếng trong từ có cả quan hệ về nghĩa và về âm thì ta xếp vào từ ghép

VD: mặt mũi, phẳng lặng, mơ mộng,...

- Nếu các từ chỉ còn 1 tiếng có nghĩa , còn 1 tiếng đã mất nghĩa nhưng 2 tiếng không có quan hệ về âm thì ta xếp vào nhóm từ ghép.

VD: Xe cộ, tre pheo, gà qué, chợ búa,...

- Nếu các từ chỉ còn 1 tiếng có nghĩa, còn 1 tiếng đã mất nghĩa nhưng 2 tiếng có quan hệ về âm thì ta xếp vào nhóm từ láy

VD: chim chóc, đất đai, tuổi tác , thịt thà, cây cối ,máy móc,...

Luyện bài tập vận dụng tại đây!