Ý nghĩa nhan đề "Thuốc"

            Lỗ Tấn vốn là thầy thuốc, một thầy thuốc Tây học hẳn hoi, nhưng ông đã bỏ nghề, để chữa bệnh tinh thần, để cứu rỗi linh hồn, để giác ngộ những người đang ngủ mê đứng lên làm chủ số phận. Trong một bài tạp văn, Lỗ Tấn lên án gay gắt chế độ gia trưởng nặng nề của Trung Quốc và đặt ra vấn đề phải để cho thế hệ trẻ có quyền độc lập suy nghĩ, quyền quyết định tương lai của mình. Nhan đề truyện và hình ảnh chiếc bánh bao tẩm máu người đã thể hiện chủ đề tư tưởng tác phẩm: Lỗ Tấn đã đau nỗi đau của dân tộc Trung Hoa thời cận đại : nhân dân thì “ngủ say trong một cái nhà hộp bằng sắt” còn người cách mạng thì “bôn ba trong chốn quạnh hiu”

            Trong truyện ngắn Thuốc, chính bố mẹ thằng Thuyên đã áp đặt cho nó một phương thuốc quái quý và kì quái khí hiểu, đến nỗi làm nó mất mạng. Tên truyện do đó mang nhiều tầng nghĩa sau sắc.

            Tầng nghĩa 1: Phương thuốc chữa bệnh lao bằng chiếc bánh bao tẩm máu người.  Đây là một phương thuốc mê tín lạc hậu tương tự như hai vị thuốc mà ông thầy lang đã bốc cho cho bố Lỗ Tấn để chữa bệnh phù thủng là rễ cây mía đã kinh sương ba năm và một đôi dế đủ con đực , con cái dẫn đến cái chết của ông cụ.

            Tầng nghĩa 2: Thuốc là nghĩa hàm ẩn. Đó là phương thuốc để chữa bệnh tinh thần: căn bệnh gia trưởng, căn bệnh u mê lạc hậu về mặt khoa học của người dân Trung Quốc. Bố mẹ thằng Thuyên vì lạc hậu và gia trưởng đã áp đặt cho nó một phương thuốc là chiếc bánh bao tẩm máu người dẫn đến cái chết của nó . Rồi tất cả đám người trong quán trà cũng sai lầm như vậy. Chiếc bánh bao tẩm máu vô hại kia đã trở thành một thứ thuốc độc vì người ta quá tin vào nó mà không lo tìm một thứ thuốc khác .Người dân Trung Quốc phải tỉnh giấc , không được “ngủ mê trong cái nhà hộp bằng sắt không có cửa sổ”. Mọi người hết lòng tin tưởng công dụng của phương thuốc nhưng Thuyên ăn vào và chết. Phương thuốc ấy độc hại, gây chết người. Tác phẩm đặt ra vấn đề cần tìm phương một phương thuốc hữu hiệu để chữa trị căn bệnh u mê lạc hậu về khoa học và bệnh gia trưởng.

            Tầng nghĩa 3: Phương thuốc này được mua từ máu của người chiến sĩ cách mạng. Chiếc bánh bao tẩm máu người là phương thuốc nhằm chữa căn bệnh u mê lạc hậu về mặt chính trị của người dân Trung Quốc và căn bệnh xa rời quần chúng của người cách mạng Trung Quốc thời bấy giờ. Máu để tẩm chiếc bánh bao là dòng máu người chiến sĩ cánh mạng Hạ Du đã đổ xuống để giải phóng cho nhân dân. Thế mà nhân dân lại u mê cho anh là làm giặc, là thằng điên và mua máu anh để tẩm bánh bánh bao. Còn Hạ Du làm cách mạng cứu nước, cứu dân mà lại quá xa rời quần chúng để nhân dân không hiểu anh đã đành mà mẹ anh cũng không hiểu (đỏ mặt xấu hổ khi thăm mộ con gặp bà Hoa) còn chú anh thì tố cáo cháu để lấy tiền thưởng. Tác giả muốn tìm phương thuốc để chữa trị căn bệnh thờ ơ, vô cảm, u mê lạc hậu về chính trị của người dân Trung Quốc và căn bệnh xa rời quần chúng của người cách mạng.

            Chiếc bánh bao chữa lao phổi được tẩm máu người chiến sĩ cách mạng là một phương thuốc u mê, ngu muội giống hệt phương thuốc mà ông thầy lang bốc cho bố Lỗ Tấn bị bệnh phù thũng với hai vị không thể thiếu là rễ cây mía kinh sương ba năm và một đôi dế đủ con đực, con cái, một thang thuốc quái đản dẫn đến cái chết oan uổng của người bố thân yêu. Thế mà bố mẹ thằng Thuyên nâng niu, trân trọng coi là thuốc tiên để cứu mạng thằng con “mười đời độc đinh”, rốt cuộc không cứu được nó mà giết chết nó.

            Cuộc cách mạng dân chủ tư sản nổ ra và thành công ở Trung Quốc 1911, lật đổ triều đình phong kiến Mãn Thanh, thành lập nước Trung Hoa cộng hòa dân chủ do Tôn Trung Sơn làm tổng thống. Nhưng nhược điểm của nó là xa rời quần chúng, quần chúng nhân dân không được tuyên truyền, giác ngộ nên không hiểu và thờ ơ với cách mạng. Hơn nữa, sau cách mạng Tân Hợi đời sống ở nông thôn Trung Quốc về cơ bản không có gì thay đổi, cội rễ của chế độ phong kiến không bị đánh bật, nửa vời, thay thang không đổi thuốc.

            Nhan đề truyện ngắn “Thuốc” trước hết là thuốc – một loại dược phẩm chữa bệnh. Ẩn sâu dưới nhan đề ấy là nhân sinh quan, thế giới quan của nhà văn.  Lỗ Tấn đã phát hiện ra căn bệnh tinh thần ở hai đối tượng. Thứ nhất, người cách mạng quá xa rời quần chúng đến mức quần chúng bán đứng mình (đau đớn nhất lại chính là người thân – ông Ba bán đứng Hạ Du). Thứ hai, quần chúng thì mê muội, hờ hững với lí tưởng cứu nước cao đẹp.

            Nhan đề chỉ ra căn bệnh tinh thần quái dị chứ không chủ trương kê đơn bốc thuốc. Tác phẩm có sức mạnh lay động và thức tỉnh ý thức chữa bệnh để người dân Trung Quốc tự tìm thuốc chữa.

            “Thuốc” là một câu hỏi bỏ lửng cho cả người cách mạng và quần chúng: làm thế nào tìm ra phương thuốc chữa bệnh tinh thần. Nhận thức được được thực trạng đó, Lỗ Tấn cho rằng: Phải tìm một phương thuốc làm cho quần chúng giác ngộ cách mạng và làm cho cách mạng gắn bó với quần chúng.